Một nhân viên kho vận vừa nghỉ việc và bắt đầu nhận trợ cấp sẽ có trong tay một khoản thu nhập tạm thời với số tháng xác định. Cách dùng khoản này quyết định gia đình có đủ thời gian tìm việc phù hợp hay không. Bài viết trình bày cách dựng khung ngân sách, chia khoản chi theo tháng và theo dõi thẻ bảo hiểm y tế trong giai đoạn này.
1. Dựng khung ngân sách từ số tháng hưởng và khoản nhận mỗi tháng
Điểm khác biệt lớn nhất giữa tiền lương và trợ cấp là trợ cấp có ngày kết thúc biết trước. Theo nguyên tắc chung, thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp phụ thuộc vào số tháng đã đóng bảo hiểm thất nghiệp, còn mức nhận mỗi tháng được tính theo tỷ lệ trên tiền lương bình quân đóng bảo hiểm của những tháng liền kề trước khi nghỉ việc và có mức trần.
Từ quyết định hưởng, người lao động biết chính xác hai con số: mình nhận bao nhiêu tháng và mỗi tháng nhận bao nhiêu. Đây là khung của ngân sách. Nhân hai con số này sẽ ra tổng nguồn hỗ trợ trong cả giai đoạn, cộng thêm tiền tiết kiệm hiện có và khoản trợ cấp thôi việc nếu có, gia đình có tổng nguồn lực cho thời gian chờ việc.
Khoản trợ cấp thường thấp hơn tiền lương trước đó, vì vậy ngân sách không thể giữ nguyên như khi còn đi làm. Thay vì cắt giảm dàn trải, người lao động nên xác định trước nhóm chi nào giữ nguyên, nhóm nào thu gọn và nhóm nào tạm dừng trong thời gian hưởng.
Việc nhận trợ cấp đúng kỳ còn gắn với nghĩa vụ thông báo tình hình tìm việc hằng tháng theo lịch hẹn. Người lao động nên ghi các mốc này vào lịch cá nhân cùng với ngày nhận tiền, để dòng tiền không bị gián đoạn vì lỡ hẹn.
Số tháng hưởng và khoản nhận mỗi tháng là khung để dựng ngân sách trong giai đoạn chờ việc.
2. Chia khoản chi theo tháng và tính thời gian nguồn lực đủ dùng
Các khoản chi trong giai đoạn này có thể chia thành ba nhóm. Nhóm thiết yếu gồm tiền nhà, ăn uống, điện nước, học phí của con. Nhóm co giãn gồm mua sắm, ăn ngoài, giải trí. Nhóm đầu tư cho việc tìm việc gồm chi phí đi lại phỏng vấn, khóa học ngắn hạn, cập nhật hồ sơ nghề nghiệp. Nhóm thứ ba tuy nhỏ nhưng nên được giữ, vì đây là khoản giúp rút ngắn thời gian không có việc làm.
Giả sử chi thiết yếu mỗi tháng tương đương mười phần, khoản trợ cấp tương đương bảy phần. Ba phần thiếu hụt mỗi tháng được bù từ tiền tiết kiệm. Nếu tiền tiết kiệm tương đương hai mươi phần, gia đình biết khoản bù này đủ cho khoảng sáu tháng, tính cả phần chi nhỏ cho việc tìm việc. Phép tính đơn giản này cho thấy rõ gia đình có bao nhiêu thời gian để chọn công việc phù hợp.
Ngân sách nên được lập riêng cho từng tháng thay vì một con số chung cho cả giai đoạn. Có tháng phát sinh học phí đầu năm, có tháng có giỗ chạp hoặc sửa chữa. Biết trước những tháng này giúp người lao động dành ra một phần từ các tháng nhẹ hơn.
Mỗi cuối tháng, người lao động đối chiếu số chi thực tế với kế hoạch. Nếu một nhóm vượt dự tính, tháng sau sẽ thu gọn nhóm co giãn tương ứng, giữ nguyên nhóm thiết yếu và nhóm tìm việc.
3. Theo dõi hạn thẻ bảo hiểm y tế và chi phí sức khỏe
Trong thời gian hưởng trợ cấp, người lao động được cấp thẻ bảo hiểm y tế do quỹ bảo hiểm đóng, có thời hạn gắn với thời gian hưởng. Đây là điểm thuận lợi, vì gia đình không phát sinh thêm khoản đóng bảo hiểm y tế cho người lao động trong giai đoạn thu nhập giảm.
Khi gần đến tháng hưởng cuối cùng, người lao động nên tra cứu thời hạn bảo hiểm y tế của mình để biết thẻ còn hiệu lực đến khi nào. Nếu đã có việc mới, thẻ sẽ được tiếp nối qua đơn vị sử dụng lao động mới. Nếu chưa có việc, gia đình có thể đưa khoản tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình vào ngân sách tháng kế tiếp để thẻ không bị gián đoạn.
Thời gian chờ việc cũng là dịp phù hợp để thực hiện các lần khám định kỳ còn trì hoãn khi bận đi làm, trong lúc thẻ còn hiệu lực. Chi phí tự trả cho những lần khám này nên được ghi vào nhóm thiết yếu thay vì xem là khoản phát sinh.
Cuối giai đoạn hưởng, người lao động nên lập sẵn ngân sách cho tháng đầu đi làm lại, vì lương tháng đầu thường đến sau một chu kỳ trả lương. Khoản đệm nhỏ cho khoảng trống này giúp việc chuyển tiếp diễn ra liền mạch.
Ghi hạn thẻ bảo hiểm y tế vào lịch ngân sách giúp người lao động chủ động khi trợ cấp kết thúc.
Thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp có giới hạn, nhưng khi được chia thành từng tháng với khoản chi rõ ràng, giai đoạn này trở thành khoảng thời gian có kế hoạch để tìm công việc phù hợp. Khung ngân sách theo tháng, phép tính thời gian nguồn lực đủ dùng và lịch theo dõi thẻ bảo hiểm y tế là ba công cụ giúp người lao động giữ nhịp tài chính ổn định.
